Bệnh Trĩ Ở Bệnh  Nhân Mang Thai

BỆNH TRĨ Ở BỆNH  NHÂN MANG THAI

Đồng Hới, 2021.Tư vấn sức khỏe, BS CKII Lê Mạnh Hà - Khoa Ngoại tổng hợp -  Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cu ba Đồng Hới Quảng Bình.

Ông bà ta ca, “thập nhân cửu trĩ”,  đây là bệnh lý phổ biến, thường gặp, tuy nhiên tỷ lệ gặp ở phụ nữ ở mang thai thường cao hơn người bình thường, nó gây ra nhiều phiền toái cho thai phụ, có khi là một vấn đề lớn trong chăm sóc và điều trị. Vậy vấn đề thường được mọi người quan tâm là gì?

• Những sản phụ nào thường bị bệnh trĩ khi mang thai?
• Điều trị như thế nào khi mắc bệnh trĩ? Trĩ thông thường? trĩ có biến chứng?
• Có nên phẫu thuật trĩ ở bệnh nhân có thai không? Nếu phẫu thuật thì có an toàn không? Lựa chọn phương pháp nào là tốt nhất?
• Có cách nào để phòng tránh không?
• Sinh thường và mổ sinh có làm thay đổi tỷ lệ biến chứng của trĩ không?

TRĨ  bệnh lý xuất hiện khi các đám rối tĩnh mạch phía trong trực tràng hoặc quanh hậu môn bị giãn nở quá mức, gây nên các triệu chứng như khó chịu, đau rát, chảy máu.

Ở phụ nữa mang thai, người ta thấy tỷ lệ mắc bệnh trĩ chiếm khoảng 25% đến 35 %, trong đó 80%  gặp phải ở thai phụ 3 tháng cuối.

Dấu hiệu nhận biết

• Có máu trên phân khi đại tiện
• Có máu ở giấy vệ sinh
• Đau, ngứa ở ống hậu môn
• Có khối nhỏ sa ra ở hậu môn

1. Nguyên nhân và các yếu tố thuận lợi

1.1 Tăng áp lực ổ bụng:

• Khi tử cung tăng kích thước, nhất là vào 3 tháng cuối của thai kỳ, áp lực ổ bụng tăng lên, tác động lên hệ thống tĩnh mạch của trực tràng và quanh hậu môn, cản trở sự lưu thông của tĩnh mạch, dẫn đến sự ứ trệ, làm cho bệnh nhân có thể sưng đau, khó chịu và chảy máu.

Sự khó chịu không hề nhỏ với người mang thai mắc bệnh trĩ

 1.2 Tăng hormone progesterone : Làm tăng nguy cơ giãn thành tĩnh mạch với tăng thể tích và tốc độ máu, tĩnh mạch vì thế được mở rộng hơn và khả năng dẫn tới bệnh trĩ cũng cao

1.3 Táo bón thường xuyên: thường xuyên gặp, tuy nhiên khi tình trạng táo bón

kéo dài sẽ làm gia tăng nguy cơ bệnh trĩ ở người có thai.

1.4 Đứng lâu: Cũng là một yếu tố gây ra bệnh trĩ

2. Điều trị

Hầu hết người bị trĩ khi có thai đều khá lo lắng, bởi việc điều trị rất được cân nhắc kỹ lưỡng, nếu trĩ thông thường thì việc điều trị không đến nỗi phức tạp, tuy nhiên khi xảy ra biến chứng thì việc điều trị sẽ cần được cân nhắc kỹ lưỡng hơn.

2.1 Trĩ thông thường

• Tăng hàm lượng chất xơ trong chế độ ăn
• Tăng lượng chất lỏng
• Sử dụng thuốc làm mềm phân
• Thuốc bôi tại chỗ giảm đau và chống viêm
• Rèn luyện thói quen đi vệ sinh
• Ngâm nước ấm 40- 50 độ
• Tập luyện động tác Kegel

Ngâm nước muối ấm 40-50 độ giúp cải thiện bệnh trĩ

2.2 Trĩ có biến chứng

Việc điều trị thông thường phần lớn đều đưa đến kết quả khả quan, tuy nhiên việc điều trị kéo dài có thể không đạt như mong muốn, có thể đẫn đến tắc mạch, sa nghẹt, chảy máu kéo dài, lúc đó cần có sự can thiệp khác.

3. Làm thế nào để ngăn ngừa táo bón

Theo các nghiên cứu, táo bón kéo dài là nguyên nhân có ý nghĩa trong quá trình hình thành bệnh trĩ và có thể gây ra hiện tượng tắc mạch và chảy máu. Gần một nửa phụ nữ có thai gặp phải vấn đề táo bón ở một thời điểm nhất định nào đó. Táo bón xảy ra khi bị đau bụng hoặc khó chịu, đi tiêu khó khăn và không thường xuyên, đi ngoài ra phân cứng.

3.1 Nguyên nhân nào gây táo bón khi mang thai

• Lo lắng, bồn chồn, tập thể dục tối thiểu và chế độ ăn ít chất xơ có thể gây táo bón
• Do sự gia tăng hormone progesterone làm cơ ruột giãn khiến khiến thức ăn và chất thải di chuyển chậm hơn trong hệ thống tiêu hóa
• Đôi khi viên sắt có thể góp phần gây táo bón: thai phụ nên uống nhiều nước khi uống viên sắt, nếu vẫn còn táo bón thì chúng ta cần phải xem xét việc chuyển sang viên sắt loại khác

3.2 Thai phụ có thể ngăn ngừa triệu chứng táo bón khi mang thai như thế nào?

Các chất xơ có trong thực phẩm hàng ngày

• Chế độ ăn nhiều chất xơ: thai phụ nên dùng 25 đến 30 gam chất xơ mỗi ngày từ nguồn thực phẩm như trái cây, rau, ngũ cốc ăn sáng, mận khô, cám và bánh mỳ nguyên hạt. Điều này giúp phân đỡ cứng và đại tiện dễ dàng hơn.
• Uống nhiều nước: Uống nước rất quan trọng, nhất là khi ta tăng lượng chất xơ sẽ giúp phân mềm hơn. Uống 10 đến 12 cốc nước mỗi ngày. Đồng thời việc uống nhiều nước giúp cơ thể bù vào lượng nước mất đi khi tập thể dục, đổ mồ hôi khi khí hậu nóng ẩm.
• Thường xuyên tập thể dục: Cần có kế hoạch tập thể dục 3 lần mỗi tuần, mỗi lần tập 20 đến 30 phút. Vần động như đi bộ, bơi lội và những vận động phù hợp giúp kích thích nhu động ruột, giúp đại tiện dễ dàng hơn.
• Dùng thuốc không kê đơn: Cần thận trọng khi sử dụng thuốc không kê đơn, cần có sự tư vấn của bác sỹ. Có những sản phẩm không kê đơn giúp làm mềm phân, tăng nhu động ruột và giảm táo bón như sản phẩm Metamucil(Loại B).
• Giảm hoặc loại bỏ chất bổ sung sắt: Việc bổ sung sắt là cần thiết ở phụ nữ có thai, tuy nhiên việc bổ sung này có thể gây táo bón nếu việc bổ sung sắt không phù hợp. Dinh dưỡng đúng cách và phù hợp sẽ đáp ứng đủ lượng sắt cần thiết. bổ sung sắt nếu chia nhỏ trong ngày sẽ hạn chế vấn đề táo bón hơn là việc uống một lần trong ngày. 

4. Thuốc nhuận tràng sử dụng như thế nào ở phụ nữ có thai:

4.1 Sử dụng thuốc nhuận tràng cần lưu ý gì?

• Không tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng
• Chỉ sử dụng khi việc điều chỉnh chế độ ăn và lối sống thất bại.
• Uống nhiều nước khi sử dụng thuốc nhuận tràng.

Không tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng

 4.2 Các thuốc nhuận tràng nào an toàn cho phụ nữ có thai?

Ưu tiên nhuận tràng cơ học và nhuận tràng thẩm thấu

• Nhuận tràng cơ học:

- Là thuốc không hoà tan trong nước, không hấp thu trong ruột, có khả năng hấp thu nước vào khối phân và làm tăng khối lượng phân. chỉ tác động tại chỗ nên được các bác sĩ ưu tiên sử dụng cho phụ nữ có thai  

- Thuốc có tác dụng sau khi uống 1-3 ngày. bao gồm cellulose (methylcellulose), agar-agar, hemicellulose, gomme  sterculia…

- Chỉ sử dụng để dự phòng và điều trị  táo bón mãn tính, vì thời gian tác dụng chậm

- Đối với một số thai phụ, thuốc có thể gây chướng bụng và đầy hơi.

- Thuốc có thể cản trở sự hấp thu của một số chất.

• Nhuận tràng thẩm thấu:

- Thuốc chứa các chất không hấp thu, gây giữ nước trong lòng ruột, gây kích thích đi đại tiện.

- Thời gian bắt đầu có tác dụng phụ thuộc vào hoạt chất và dạng dùng. Dạng muối natri, muối magie, glycerin, sorbitol, dùng ở dạng thụt trực tràng, thường có tác dụng nhanh chóng sau 15 – 30 phút, nhưng dạng uống thường sau 2 – 6 giờ; còn Lactullose, macrogol 4000 thường sau 1 – 3 ngày, mới có tác dụng.

4.3 Các thuốc nhuận tràng cần tránh cho  phụ nữ có thai?

• Nhuận tràng kích thích

- Các thuốc thuộc nhóm này làm tăng nhu động ở ruột non (dầu thầu dầu) hoặc ruột già (anthraquinon, bisacodyl, picosulfate …).

- Nó được coi là thuốc nhuận tràng hoạt động nhanh vì nó sẽ kích thích cơ của thai phụ bị co giật để đào thải chất thải ra ngoài.

- Thời gian có tác động, sau 6- 12 giờ sau khi uống.

- Các chất anthraquinon, bisacodyl, picosulfate được phân loại nhóm B cho phụ nữ có thai. Phân loại mức độ an toàn B (FDA): Thuốc đã được chứng minh không gây dị tật thai nhi trên động vật thực nghiệm. Thuốc đã được dùng cho một số lượng có hạn phụ nữ có thai và không cho thấy làm tăng tỷ lệ dị tật và gây hại cho thai nhi.

• Nhuận tràng làm trơn

- Dầu parafin là loại dầu khoáng nổi tiếng, là chất có độ nhớt cao, làm cho phân trong ruột trơn hơn. Dầu khoáng không bị hấp thụ vào đường tiêu hóa nhưng có thể ngăn sự hấp thu các vitamin tan trong dầu, gây mất đi các chất dinh dưỡng    quan trọng cho sự phát triển của bé có thể dẫn đến các biến chứng. Thời gian có tác dụng sau 1-3 ngày.

• Nhuận tràng làm mềm phân

- Đại diện cho nhóm này là muối docusate có tác dụng làm mềm phân do mỡ và nước trộn lẫn trong phân. Các thuốc này được phân loại nhóm C cho phụ nữ có thai.

- Mức độ an toàn loại C:  thuốc có bản chất dược lý gây ra hoặc nghi ngờ gây ra các tác hại lên thai nhi hoặc trẻ sơ sinh nhưng không gây dị tật thai nhi.

- Các tác hại này có thể hết sau khi dừng thuốc. Thời gian có tác dụng từ 1-3 ngày. Thuốc có thể làm nặng thêm tình trạng đau dạ dày, tiêu chảy, buồn nôn ở phụ nữ có thai.

5. Bệnh trĩ ở phụ nữ mang thai khi nào cần phẫu thuật

- Khi trĩ sưng to, gây đau nhiều khiến thai phụ không đại tiện được, trĩ tắc mạch, trĩ chảy máu điều trị không đáp ứng.

- Tuy nhiên việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật cần được cân nhắc kỹ, ưu tiên can thiệp tại chỗ và tối thiểu, cần lưu ý vấn đề dự phòng sinh non khi có can thiệp phẫu thuật. Sau phẫu thuật cần cân nhắc việc sử dụng các thuốc kháng sinh, giảm đau phù hợp.  

- Thông thường việc cân nhắc phẫu thuật nên thực hiện sau 6 tuần sau sinh là phù hợp.

Trĩ tắc mạch nên xử lý đơn giản nhất: Gây tê tại chỗ và lấy huyết khối

6. Bệnh trĩ khi có thai có nên sinh thường không?

Khi chuyển dạ, thai phụ sẽ  phải dồn sức để rặn, làm tăng áp lực ổ bụng và có nguy cơ tăng nặng mức độ của trĩ.

Sinh thường  ở thai phụ có bệnh trĩ phụ thuộc vào mức độ và triệu chứng, phần lớn các trường hợp mang thai có bệnh trĩ khi sinh con không gặp nhiều vấn đề nghiêm trọng

Tuy nhiên ở thai phụ có mức độ trĩ nặng cần phải xem xét, bởi khi sinh có thể gia tăng nguy cơ các búi trĩ bị sa nhiều hơn, gây tổn thương hậu môn và đau đớn nghiêm trọng. Xuất huyết hậu môn và nhiễm trùng hoàn toàn có thể xảy ra. Lúc này chúng ta nên cân nhắc việc sinh mổ.

 Tác giả: BSCKII. Lê Mạnh Hà